مصطفی خرامان: از طریق آموزش، می‌توانیم داستان‌نویس تربیت کنیم!

در جلسه‌ای با حضور مصطفی خرامان، خسرو باباخانی و حبیب یوسف زاده از نویسندگان و داوران جشنواره ادبی شهید حبیب غنی پور، ابعاد مختلف برگزاری دوره‌های آموزشی (کارگاهی) داستان‌نویسی و اثرات این کارگاه‌ها، در تقویت و توسعه مهارت‌های نوشتاری شرکت‌کنندگان در این دوره‌ها (بخصوص نوجوانان و جوانان) بررسی شد. در بخشی از این جلسه و در پاسخ به این سؤال که آیا اساساً می‌توان از طریق آموزش داستان‌نویس تربیت کرد؟ مصطفی خرامان به این سؤال چنین پاسخ داد:

… ازجمله افرادی هستم که از رفتن به مدرسه و گپ و گفت با بچه‌ها استقبال می‌کنم و تأثیر این‌گونه جلسات را نیز به عینه شاهد بوده‌ام. من هنگامی‌که برای حضور در این جلسات، به مدارس می‌روم، حتماً یک داستان با خودم می‌برم و برای بچه‌ها می‌خوانم و با این کار ضمن به شوق آوردن بچه‌ها، از نظرات و طرز فکر آن‌ها آگاه می‌شویم. شاید ذکر خاطره‌ای در این خصوص خالی از لطف نباشد. خاطرم هست که داستانی را در مدرسه‌ای که بچه‌هایی با وضعیت مالی خوب در آن حضور داشتند، خواندم. خلاصه و تم اصلی این داستان هم از این قرار بود که آیا این‌که ما لباس شخصی را که مرده است بپوشیم کار خوبی است؟ طبیعتاً این داستان موضوعی چندان جذاب برای مدرسه‌ای که بچه‌هایی با تمکن مالی مطلوب داشت، نبود و نهایتاً هم تقریباً نظر ۹۹% بچه‌ها این بود که این عمل کار خوبی نیست. اما وقتی همین داستان را برای بچه‌هایی در منطقه فقیر خواندیم، نظر بچه‌ها کاملاً برعکس بود و انگار با پوشیدن لباس مرده مشکلی نداشتند. این مسئله نشان‌دهنده وجود تأثیر داستان بر بچه‌هاست و نشان می‌دهد که قضاوت آن‌ها در مورد محتوای یک قصه یا داستان می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند محیط منطقه جغرافیایی محل سکونت. تمکن مالی و عواملی از این دست باشد. یا مثلاً برای من پیش‌آمده است که در جلسه‌ای که بزرگ‌ترها و بچه‌ها با هم حضورداشته‌اند، داستان خوانده‌ام و جالب این‌که هر دو طیف سنی جذب آن شده‌اند.

 

 

بنابراین، به نظر بنده جلساتی که وزارت ارشاد و انجمن نویسندگان کودک و نوجوان برگزار می‌کند، واقعاً صوری نیست. و در خصوص تأثیر آموزش بر داستان‌نویسی نیز باید بگویم که قطعاً آموزش در چنین کاری تأثیرگذار است. شاهد ماجرا هم این است که ما اگر بخواهیم فهرستی از کتاب‌هایی در مورد ادبیات و امور مربوط به آن تهیه کنیم، می‌توانیم حدود ۱۰۰ عنوان کتاب فقط در مورد نحوه داستان‌نویسی بیابیم. به‌طور مثال آقای یوسف زاده دبیر مجموعه‌ای بودند که ۱۰ جلد کتاب درباره داستان‌نویسی ترجمه کرده‌اند. چیزی که مسلم است و محتوای این کتاب‌ها نشان می‌دهند این است که آموزش می‌تواند در امر داستان‌نویسی تأثیرگذار باشد. در همین ارتباط نظر شخصی مثل فاکنر این است که در داستان‌نویسی داشتن استعداد شرطی اساسی است ولی علاوه بر آن ۹۹% موارد شخص باید تحت آموزش قرار بگیرد تا نتیجه مطلوب حاصل شود. یعنی جدای از ژن نویسندگی و استعداد لازم، تلاش کردن در این راه خودش یک اصل است و یکی از راه‌های تلاش کردن این است که ما نحوه داستان‌نویسی را یاد بگیریم.

بنابراین چیزی که مسلم است این است که ما از طریق آموزش، می‌توانیم و قادر هستیم که داستان‌نویس تربیت کنیم و طبیعتاً کسی که ذوق بیشتری داشته و بیشتر مطالعه کند، موفق‌تر خواهد بود. پس مسئله تأثیر آموزش در داستان‌نویسی انکارناپذیر است، کما این‌که ما خودمان نیز با مطالعه کتاب و شرکت در جلسات داستان‌نویسی تجربه کسب کرده‌ایم.